ഇറാനില് വെടിനിര്ത്തല്; എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇന്ത്യക്ക് ഇടപെടാന് കഴിയില്ലെന്നു പറയുന്നത്? ചര്ച്ചകള്ക്ക് പിന്നില് പാകിസ്താന് രംഗപ്രവേശം; ചൈനീസ് വിദേശമന്ത്രി നടത്തിയത് 18 ഫോണ് വിളികള്; എന്നിട്ടും ബോംബുകളുടെ കൂട്ടപ്പൊരിച്ചില്
ന്യൂഡല്ഹി: ഇറാന് യുദ്ധത്തില് ഇന്ത്യ ഇടപെട്ടാല് യുദ്ധം നിര്ത്താനാകുമെന്ന് കഴിഞ്ഞ ദിവസം ഇറാന് പരമോന്നത നേതാവ് മോജ്തബ ഖമേനിയുടെ ഇന്ത്യന് പ്രതിനിധി പറഞ്ഞതിനു പിന്നാലെ വമ്പന് ചര്ച്ചയായിട്ടുണ്ട്്.
ടെഹ്റാന്, വാഷിംഗ്ടണ്, ഗള്ഫ് രാജ്യങ്ങള് എന്നിവരുമായുള്ള ഇന്ത്യയുടെ സവിശേഷമായ ബന്ധവും ആഗോളതലത്തിലുള്ള നിലപാടും ടെഹ്റാനും വാഷിംഗ്ടണും ഇടയിലുള്ള സ്വാഭാവിക മധ്യസ്ഥനാക്കി ഇന്ത്യയെ മാറ്റുന്നു എന്നാണ് അനുകൂലിക്കുന്നവരുടെ വാദം.
അന്താരാഷ്ട്ര മധ്യസ്ഥതയില് ഇന്ത്യക്ക് ഒരുകാലത്ത് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തിയുണ്ടെങ്കില് അത് വീണ്ടും സാധ്യമാണെന്നും കാണിക്കാന് മറ്റുള്ളവര് നെഹ്റൂവിയന് നയതന്ത്രത്തെയും, പ്രത്യേകിച്ച് കൊറിയന് മാതൃകയെയും ഉദ്ധരിക്കുന്നു. ഇതൊരു ആകര്ഷകമായ വാദമാണ്. പക്ഷേ തെറ്റാണ്.
അതിനുള്ള കാരണങ്ങള് താഴെ പറയുന്നവയാണ്.
അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു ചോദ്യമാണ് ആദ്യം.
ഉക്രെയ്ന് യുദ്ധസമയത്ത് നാം കേള്ക്കാത്ത ഈ വാദങ്ങള് ഇപ്പോള് എന്തിനാണ് ചര്ച്ച ചെയ്യുന്നത്? ന്യൂഡല്ഹിയിലെ ഈ മധ്യസ്ഥതാ വാദത്തിന്റെ സമയം നിങ്ങള് പരിശോധിച്ചാല്, സമാധാനം കൊണ്ടുവരുന്നതില് ഇന്ത്യ വ്യക്തമായ തന്ത്രപരമായ താല്പ്പര്യം കണ്ടെത്തിയത് കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കില് ഇന്ത്യക്ക് യഥാര്ത്ഥ മാറ്റം വരുത്താന് കഴിയുന്ന ഒരു സാഹചര്യം ഉള്ളതുകൊണ്ടോ, അതുമല്ലെങ്കില് യുദ്ധത്തിലേര്പ്പെട്ടിരിക്കുന്ന കക്ഷികള് ഇന്ത്യയെ ക്ഷണിച്ചത് കൊണ്ടോ ഒന്നുമല്ല ഈ ചര്ച്ചകള് ഉടലെടുത്തത്.
പാകിസ്ഥാന്, തുര്ക്കിയുമായും ഈജിപ്തുമായും ചേര്ന്ന് മധ്യസ്ഥതയ്ക്ക് മുന്കൈ എടുക്കുകയും ചര്ച്ചകള്ക്ക് വേദിയൊരുക്കാന് തയ്യാറാവുകയും ചെയ്തതോടെയാണ് ഈ ചര്ച്ചകള് ആരംഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ പ്രതികരണം ഒരുതരം ‘മത്സര ബുദ്ധിയോടെയുള്ള ഉത്കണ്ഠ’ (competitive anxiety) ആണ്: പാകിസ്ഥാന് കഴിയുമെങ്കില് നമുക്ക് എന്തുകൊണ്ട് ആയിക്കൂടാ! ഇത് വെറും ‘അവസരം നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന ഭയം’ (ear of missing out) മാത്രമാണ്. ഇത്തരം ഭയമോ അസൂയയോ നല്ലൊരു വിദേശനയത്തിന് ഒരിക്കലും ശരിയായ അടിസ്ഥാനമല്ല.
നമുക്ക് കുറച്ച് ചരിത്രം പരിശോധിക്കാം. ഇന്ത്യക്ക് മധ്യസ്ഥതയുടെ ഒരു ചരിത്രമുണ്ട്. കൊറിയന് യുദ്ധത്തില്, വാഷിംഗ്ടണിനും ബീജിംഗിനും ഇടയിലുള്ള ഒരു വിവര വിനിമയ ചാനലായി ഇന്ത്യ പ്രവര്ത്തിക്കുകയും, ഒടുവില് 1953-ല് യുദ്ധവിരാമത്തിലേക്ക് നയിച്ച യുഎന് പ്രമേയത്തിന് ചുക്കാന് പിടിക്കുകയും ചെയ്തു. ചേരിചേരാ നയത്തോടുള്ള ഈ പ്രതിബദ്ധത തെക്കുകിഴക്കന് ഏഷ്യയിലേക്കും വ്യാപിച്ചു. അവിടെ ‘ഇന്റര്നാഷണല് കമ്മീഷന് ഫോര് സൂപ്പര്വിഷന് ആന്ഡ് കണ്ട്രോള്’ അധ്യക്ഷന് എന്ന നിലയില് 1954-ലെ ജനീവ കരാറുകള് നടപ്പിലാക്കുന്നതിന് ഇന്ത്യ മേല്നോട്ടം വഹിച്ചു.
1956-ലെ സൂയസ് പ്രതിസന്ധി അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിലും ഇന്ത്യ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. ആ നേട്ടങ്ങള് തള്ളിക്കളയേണ്ടതല്ല. എന്നാല് അതൊരു വ്യത്യസ്ത ചരിത്ര മുഹൂര്ത്തമായിരുന്നു. യഥാര്ത്ഥ സമദൂര നയവും, വ്യവസ്ഥാപിത സ്വാധീനമുള്ള ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനവും, മൂന്നാമതൊരു ശബ്ദത്തിന് ഇടം നല്കിയിരുന്ന ഒരു ഇരുധ്രുവ ലോകവും (bipolar world) നിലനിന്നിരുന്ന കാലം.
2026-ല് ഈ സാഹചര്യങ്ങളൊന്നും നിലവിലില്ല.
ഇന്ത്യന് മധ്യസ്ഥതയ്ക്കായി ഇന്ന് വാദിക്കുന്ന പലരും, ഏതാനും ദിവസങ്ങള്ക്ക് മുമ്പ് ഇറാനിലെ ആക്രമണത്തിന് അമേരിക്കയെയും ഇസ്രായേലിനെയും ഇന്ത്യ അപലപിക്കണമെന്ന് വാദിച്ചിരുന്നു എന്നതിനാല് ഈ പ്രോ-മീഡിയേഷന് വാദം ദുര്ബലമാണ്. ഇവ രണ്ടും പരസ്പരവിരുദ്ധമായ നിലപാടുകളാണ്. ഒരു സംഘര്ഷത്തില് ഒരു കക്ഷിയെ പരസ്യമായി അപലപിക്കുന്ന രാജ്യത്തിന് അതേ കക്ഷിക്ക് മുന്നില് ഒരു നിഷ്പക്ഷ മധ്യസ്ഥനായി സ്വയം അവതരിപ്പിക്കാനാവില്ല. നിങ്ങള്ക്ക് ഒരേസമയം ഒരു യുദ്ധത്തിലെ ഒരു കക്ഷിയുടെ ധാര്മ്മിക വിമര്ശകനും അതേ യുദ്ധത്തിലെ വിശ്വസ്തനായ സംഭാഷണ പങ്കാളിയും ആകാന് കഴിയില്ല. ഇന്ത്യ ഒരേസമയം ഇവ രണ്ടും ചെയ്യണമെന്ന് നിങ്ങള് നിര്ബന്ധിക്കുന്നുണ്ടെങ്കില്, നിങ്ങള് ആഗ്രഹിക്കുന്നത് പ്രകടനമാണ്, ആത്മാര്ത്ഥമായ മധ്യസ്ഥതയല്ല.
ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങള് പരിഗണിക്കുക.
ഒമാന് സംഘടിപ്പിച്ച മൂന്നാം കക്ഷി ചര്ച്ചകള് ഇറാനെതിരെ മിന്നലാക്രമണം നടത്താന് അമേരിക്കയും ഇസ്രായേലും എങ്ങനെ ഒരു മറയായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നത് ഓര്ക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കും. ഒമാന് മധ്യസ്ഥതയില് നടന്ന ചര്ച്ചകളുടെ മൂന്നാം റൗണ്ട് ഫെബ്രുവരി 26-ന് അവസാനിച്ചത് ‘ഗണ്യമായ പുരോഗതി’ ഉണ്ടായെന്ന് ഒമാന് വിദേശകാര്യ മന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ടും മാര്ച്ച് 2-ന് അടുത്ത യോഗം നിശ്ചയിച്ചു കൊണ്ടുമാണ്. 48 മണിക്കൂര് തികയുന്നതിന് മുമ്പ് വാഷിംഗ്ടണും ടെല് അവീവും ആക്രമണം നടത്തി. മധ്യസ്ഥത എന്നത് ഒരു സൗകര്യപ്രദമായ മറയായിരുന്നു. ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഇത്തരത്തില് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നത് മൂലമുണ്ടാകുന്ന സല്പ്പേരിനുള്ള കളങ്കം യുദ്ധത്തില് നിന്ന് മാറിനില്ക്കുന്നതിനേക്കാള് ദോഷകരമായിരിക്കും.
ഫലപ്രദമായ മധ്യസ്ഥതയ്ക്ക് ഒന്നുകില് സ്വാധീനം (leverage) വേണം, അല്ലെങ്കില് നഷ്ടപ്പെടാന് ഒന്നുമില്ലാത്ത അവസ്ഥയായിരിക്കണം. വന്ശക്തികള് അവരുടെ സ്വാധീന മേഖലയിലുള്ള സംഘര്ഷങ്ങളില് മധ്യസ്ഥത വഹിക്കുന്നത് അവരുടെ സ്വാധീനത്തിന് കക്ഷികളെ അനുസരിപ്പിക്കാന് കഴിയുന്നത് കൊണ്ടാണ്. പാകിസ്ഥാന് മധ്യസ്ഥത വഹിക്കുന്നത് അവര് പ്രസക്തിക്കായി ദാഹിക്കുന്നത് കൊണ്ടാണ്. അതില് അവര്ക്ക് പ്രത്യേകിച്ച് നഷ്ടങ്ങളൊന്നുമില്ല. ഇവയൊന്നും ഇന്ത്യക്ക് ബാധകമല്ല. പരാജയപ്പെട്ട ഒരു ശ്രമത്തിലൂടെ ഇന്ത്യക്ക് ഒരുപാട് നഷ്ടപ്പെടാനുണ്ട്, വിജയം ഉറപ്പാക്കാന് ആവശ്യമായ സ്വാധീനവുമില്ല. വാഷിംഗ്ടണിനെയോ ടെല് അവീവിനെയോ സ്വാധീനിക്കാന് കഴിയില്ലെങ്കില് ഇന്ത്യയുടെ മധ്യസ്ഥത വെറുമൊരു കാഴ്ചയായി മാറും.
ട്രംപിന് കീഴിലുള്ള അമേരിക്കയുമായുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ബന്ധത്തിന്റെ അവസ്ഥയും പരിഗണിക്കുക. താരിഫ് തര്ക്കം കഷ്ടിച്ച് പരിഹരിക്കപ്പെട്ടതേയുള്ളൂ, വ്യാപാര കരാര് ദുര്ബലമാണ്, ട്രംപ് ഭരണകൂടവുമായുള്ള സ്വന്തം ബുദ്ധിമുട്ടുകള് തുടരുകയാണ്. ഉയര്ന്ന തലത്തിലുള്ള സംഘര്ഷ മധ്യസ്ഥതയ്ക്കുള്ള സ്ഥാപനപരമായ സംവിധാനങ്ങളും ഇന്ത്യക്കില്ലസജീവമായ സംഘര്ഷങ്ങളിലേക്ക് പ്രത്യേക ദൂതന്മാരെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമോ, ബന്ധപ്പെട്ട കക്ഷികളുമായി സ്ഥാപിതമായ ബാക്ക്-ചാനലുകളോ, മധ്യസ്ഥതയ്ക്കുള്ള സമീപകാല മുന്ഗണനകളോ നയതന്ത്ര സജ്ജീകരണങ്ങളോ ഇന്ത്യക്കില്ല.
ചൈന ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങളില് നിന്ന് ഒരു പാഠമുണ്ട്. ഇന്ത്യക്ക് ഇല്ലാത്തതും മധ്യസ്ഥനാകാന് ആവശ്യമായതുമായ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ബീജിംഗിനുണ്ട്. യുഎന് സെക്യൂരിറ്റി കൗണ്സില് വീറ്റോ, ടെഹ്റാനുമായുള്ള ഔദ്യോഗിക തന്ത്രപരമായ പങ്കാളിത്തം, ഗള്ഫ് രാജ്യങ്ങള്ക്ക് മേലുള്ള ആഴത്തിലുള്ള സാമ്പത്തിക സ്വാധീനം, ട്രംപിന്റെ കണ്ണില് ഒരു വന്ശക്തി എന്ന പദവി, കൂടാതെ ഈ മേഖലയ്ക്കായി ഒരു പ്രത്യേക ദൂതന് എന്നിവയാണവ. യുദ്ധം തുടങ്ങിയ 27 ദിവസത്തിനുള്ളില് ചൈനീസ് വിദേശകാര്യ മന്ത്രി വാങ് യി 18 കോളുകള് ചെയ്തു. എന്നിട്ടും യുദ്ധം തുടരുന്നു. ഇത്രയധികം സ്വാധീനവും കരുത്തുമുള്ള ചൈനയ്ക്ക് പോലും ഒരു മാറ്റവും വരുത്താന് കഴിയുന്നില്ലെങ്കില്, ഇന്ത്യക്ക് കൃത്യമായി എന്ത് ചെയ്യാന് കഴിയും?
അവസാനമായി, അധികം തിരിച്ചറിയപ്പെടാത്ത ഒരു അപകടമുണ്ട്. സജീവമായ സംഘര്ഷങ്ങളില് മധ്യസ്ഥത വഹിക്കാന് യുഎന്നിനല്ല, പുറത്തുള്ള ശക്തികള്ക്കാണ് നിയമപരമായ അവകാശമെന്ന തത്വം ഇന്ത്യ ഓരോ തവണ അംഗീകരിക്കുമ്പോഴും, കാശ്മീര് വിഷയത്തില് മൂന്നാം കക്ഷി ഇടപെടലിനെതിരെ ഇന്ത്യ കാലങ്ങളായി പുലര്ത്തുന്ന നിലപാടിനെ അത് നിശബ്ദമായി ദുര്ബലപ്പെടുത്തുകയാണ്. മധ്യസ്ഥത എന്നത് ഒരു തത്വമായി അംഗീകരിച്ചാല്, അത് വിദേശത്ത് പ്രയോഗിക്കുകയും നാട്ടില് നിഷേധിക്കുകയും ചെയ്യാന് കഴിയില്ല. ഇന്ത്യന് മധ്യസ്ഥത ആവശ്യപ്പെടുന്നവര് യഥാര്ത്ഥത്തില് ഇന്ത്യ സമാധാനം സ്ഥാപിക്കണമെന്നല്ല ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, മറിച്ച് അയല്രാജ്യം ശ്രമിക്കുന്നത് കൊണ്ട് ഇന്ത്യയും അവിടെ ഉണ്ടെന്ന് കാണിക്കാനാണ്. അത് ഭരണതന്ത്രജ്ഞതയല്ല. അത് വെറും പൊങ്ങച്ചമാണ്.
#IndiaIranMediation, #IndianDiplomacy, #IranWar, #ForeignPolicy, #Geopolitics, #IndiaUSRelations, #MalayalamNews, #Opinion, #StrategicAffairs, #ModiGovernment, #TrumpAdministration, #MiddleEastConflict, #IndiaPakistan, #KashmirIssue, #DailyhuntMalayalam, #ഇന്ത്യ, #ഇറാൻയുദ്ധം, #നയതന്ത്രം, #വിദേശനയം, #മലയാളംവാർത്തകൾ #NonAlignment, #NehruvianDiplomacy, #GlobalSouth, #ThirdPartyMediation, #UNSecurityCouncil, #DiplomaticAnalysis, #SoftPower #IndiaVsPakistan, #RegionalPower, #SouthAsianPolitics, #StrategicCompetition, #NeighborhoodFirst #Tehran, #WashingtonDC, #IsraelIranWar, #PeaceBroker, #OmanTalks, #MiddleEastCrisis, #GeopoliticalShift #ഇന്ത്യൻനയതന്ത്രം, #വാർത്താവിശകലനം, #അന്താരാഷ്ട്രവാർത്തകൾ, #യുദ്ധവാർത്തകൾ, #ഇന്ത്യഅമേരിക്കബന്ധം
