ചില ‘രാജവംശ’ങ്ങള് മോദിയുടെ ആധുനിക ഇന്ത്യക്ക് ശാപമല്ല! നെഹ്റു കുടുംബം അനഭിമതമാകുമ്പോള് സ്വന്തം പാളയത്തില് പട്ടാഭിഷേക പരമ്പര; കുടുംബ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പോസ്റ്റര് ബോയ് രാഹുല് മാത്രമാകുന്നത് എന്ത്?
ന്യൂഡല്ഹി: തിങ്കളാഴ്ചത്തെ പത്രങ്ങള് വായനക്കാര്ക്ക് മുന്നില് രണ്ട് ചിത്രങ്ങളാണ് അവതരിപ്പിച്ചത് – ഒന്ന് പട്നയില് നിന്നും മറ്റൊന്ന് അഹമ്മദാബാദില് നിന്നും. ഇപ്പോള് ‘നയ ഭാരതം’ എന്ന് പുനര്നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ട പഴയ ഇന്ത്യയുടെ ചിത്രങ്ങളാണിവ.
പട്നയില് നിന്നുള്ള റിപ്പോര്ട്ടുകള് ജനതാദള് (യുണൈറ്റഡ്) പാര്ട്ടിയുടെ പുതിയ ഉദയതാരമായി നിതീഷ് കുമാറിന്റെ മകന് നിശാന്തിന്റെ ജനാധിപത്യപരമായ ‘പട്ടാഭിഷേക’ത്തിന്റെ വിശദാംശങ്ങള് നല്കുന്നു. അത്ര ചെറുപ്പമല്ലാത്ത നിശാന്ത് പുതിയ ബീഹാര് മന്ത്രിസഭയില് ചേരാന് സാധ്യതയുണ്ടെന്നും, ഒരുപക്ഷേ ഉപമുഖ്യമന്ത്രി വരെ ആയേക്കാമെന്നും സൂചനകളുണ്ട്. ആനകളും ഒട്ടകങ്ങളും കുതിരകളും മേളങ്ങളും നൃത്തങ്ങളുമായിട്ടായിരുന്നു ആ പട്ടാഭിഷേക ചടങ്ങ്; ഇതുവരെ അറിയപ്പെടാത്തവനും പരീക്ഷിക്കപ്പെടാത്തവനും രാഷ്ട്രീയത്തില് താല്പര്യമില്ലാത്തവനുമായ ആ മകനില് ഒരു പ്രതിഭാധനനായ രാജാവിന്റെ ഗുണങ്ങള് ഉണ്ടെന്ന് ജെ.ഡി.യു മുതിര്ന്ന നേതാക്കള് കണ്ടെത്തിയതായാണ് റിപ്പോര്ട്ട്. ബീഹാറിലെ കുടുംബ കേന്ദ്രീകൃത രാഷ്ട്രീയ വേദിയില് തേജസ്വി യാദവിനും ചിരാഗ് പാസ്വാനുമൊപ്പം നിശാന്തും ഇനിമുതല് ഇടംപിടിക്കും. പഴയ ഇന്ത്യയില് പരിചിതമായ അതേ ‘കുടുംബ രാഷ്ട്രീയം’ അതിന്റെ വംശീയ വ്യാകരണത്തോടെ ഇപ്പോഴും നിലനില്ക്കുന്നു.
അഹമ്മദാബാദില് നിന്ന്, നരേന്ദ്ര മോദി സ്റ്റേഡിയത്തില് നടന്ന ടി20 ഫൈനലില് ന്യൂസിലന്ഡിനെതിരെ ഇന്ത്യ വിജയിച്ചതിന് ശേഷം കേന്ദ്ര ആഭ്യന്തര മന്ത്രി അമിത് ഷാ തന്റെ മകന് ജയ് ഷായെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് അഭിനന്ദിക്കുന്ന ദൃശ്യങ്ങള് നമുക്ക് ലഭിച്ചു. ഇത് ഇന്ത്യയുടെ ‘ചരിത്രപരമായ’ വിജയത്തില് ആഹ്ലാദിക്കുന്ന ഒരു അച്ഛനും മകനും മാത്രമാണോ, അതോ തന്റെ മകന്റെ ‘നേട്ടത്തില്’ അഭിമാനം കൊള്ളുന്ന ഒരു ശക്തനായ പൊതുപ്രവര്ത്തകനാണോ എന്ന് നമുക്ക് ഉറപ്പിച്ചു പറയാനാവില്ല. ഇന്ത്യന് ക്രിക്കറ്റിലെ ഏറ്റവും ശക്തനായ ചാലകശക്തിയായാണ് ജയ് ഷാ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. നമ്മള് മികച്ച രീതിയില് കളിക്കുന്ന ഏക ഗെയിമും, ഒരു രാഷ്ട്രമെന്ന നിലയില് നാം ആഘോഷിക്കുന്ന ഏക സിവില് ചടങ്ങുമാണല്ലോ ക്രിക്കറ്റ്. ജയ് ഷാ അവിടെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടത് അദ്ദേഹം ഒരു മികച്ച ക്രിക്കറ്റ് താരം ആയതുകൊണ്ടോ കളിയില് മികച്ച അറിവുള്ളതുകൊണ്ടോ അല്ല, മറിച്ച് അദ്ദേഹം ഇന്ത്യന് ക്രിക്കറ്റിന്റെ ബോസ് ആയതുകൊണ്ടാണ്. അദ്ദേഹം ബോസ് ആയത് ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള വ്യക്തിയുടെ മകന് ആയതുകൊണ്ടാണ്. നയ ഭാരതത്തിലും കുടുംബ ബന്ധങ്ങള്ക്ക് ഇപ്പോഴും പ്രാധാന്യമുണ്ട്.
ഇതിനോടൊപ്പം, അജിത് പവാറിന്റെ വിധവ സുനേത്ര പവാര് മഹാരാഷ്ട്രയില് ഉപമുഖ്യമന്ത്രിയായി ചുമതലയേറ്റതും കൂടി ചേര്ത്തു വായിക്കുമ്പോള്, പൊതുജീവിതത്തില് കുടുംബത്തിന്റെ സ്വാധീനം എത്രത്തോളമുണ്ടെന്നതിന്റെ പൂര്ണ്ണരൂപം നമുക്ക് ലഭിക്കും. അജിത് ദാദയുടെ ദൗര്ഭാഗ്യകരമായ വിയോഗം കഴിഞ്ഞ് ഏതാനും ദിവസങ്ങള്ക്കുള്ളിലായിരുന്നു സുനേത്ര പവാറിന്റെ സത്യപ്രതിജ്ഞാ ചടങ്ങ് എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്; നയ ഭാരതത്തിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടിയന്തിരാവസ്ഥ ഒരു കുടുംബത്തിലെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഹൈന്ദവ ആചാരങ്ങളെയും ചടങ്ങുകളെയും പോലും മറികടന്നു. നയ ഭാരതത്തില് ആദരവും ഭക്തിയും അര്ഹിക്കുന്ന ഒരേയൊരു പ്രോട്ടോക്കോള് രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിന്റെ കൈമാറ്റമാണെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്നു.
ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ ശാപം ‘കുടുംബ രാഷ്ട്രീയ’മാണെന്ന പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ നിരന്തരമായ സന്ദേശങ്ങള്ക്ക് വിരുദ്ധമാണ് കുടുംബബന്ധങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ പദവികളുടെ ആത്യന്തിക ഉറവിടമായി ആഘോഷിക്കുന്ന ഈ നീക്കങ്ങളെല്ലാം. ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ കുഴപ്പങ്ങള്ക്കും കാരണം നെഹ്റു-ഗാന്ധി കുടുംബം എന്ന ഒരൊറ്റ രാജവംശമാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കാന് അദ്ദേഹം പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ പദവി ഉപയോഗിച്ചു. തീര്ച്ചയായും, ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ന്യായീകരിക്കാനുള്ള ഒരു വാഗ്മിയുടെ കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്.
തന്റെ സ്വന്തം പാര്ട്ടിയിലായ ഭാരതീയ ജനതാ പാര്ട്ടിയില് (ബിജെപി) കുടുംബബന്ധങ്ങള് പച്ചപ്പിലേക്കുള്ള ടിക്കറ്റല്ലെന്ന് ഒരുപക്ഷേ പ്രധാനമന്ത്രി ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചേക്കാം. ‘സാധാരണ പ്രവര്ത്തകര്’ അംഗീകരിക്കപ്പെടുകയും പ്രതിഫലം നല്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമായി പുതിയ പാര്ട്ടി അധ്യക്ഷനെ അദ്ദേഹത്തിന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാം. ബിജെപി ഭരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ചില പുതിയ മുഖ്യമന്ത്രിമാരും ഡല്ഹിയിലെ മേധാവികള് കണ്ടെത്തുന്നതുവരെ ആരും അറിയാത്ത മുഖങ്ങളായിരുന്നു.
എങ്കിലും, ഏതാണ്ട് 15 വര്ഷത്തെ പ്രസംഗങ്ങള്ക്കും പ്രചാരണങ്ങള്ക്കും ശേഷവും ഇന്ത്യന് പൊതുസമൂഹം കുടുംബബന്ധങ്ങളെ ഇപ്പോഴും ബഹുമാനിക്കുന്നു എന്നത് നിഷേധിക്കാനാവില്ല. ജമ്മു കശ്മീരിലെ അബ്ദുള്ളമാരും മുഫ്തിമാരും; പഞ്ചാബിലെ ബാദല്മാര്; ഹരിയാനയിലെ ലാല്മാരും ചൗതാലമാരും; ബീഹാറിലെ യാദവന്മാരും പാസ്വാനുമാരും; മഹാരാഷ്ട്രയിലെ താക്കറെമാര്; തമിഴ്നാട്ടിലെ സ്റ്റാലിന്മാര്; അസമിലെ ഗൊഗോയിമാര്; പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ മമത ബാനര്ജിയും അനന്തരവനും; കര്ണാടകയിലെ ഗൗഡമാരും അനുയായികളെയും വോട്ടര്മാരെയും ആകര്ഷിക്കുന്നത് തുടരുന്നു. പലപ്പോഴും ബിജെപി ഈ ‘രാജവംശങ്ങളുടെ’ പ്രതിരൂപങ്ങളുമായി രാഷ്ട്രീയ സഖ്യത്തില് ഏര്പ്പെട്ടിട്ടുമുണ്ട്. ഏതാണ്ട് 15 വര്ഷത്തോളം കുടുംബാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പോസ്റ്റര് ബോയ് ആയ നവീന് പട്നായിക് നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ പ്രധാനമന്ത്രി പദവിക്ക് പിന്തുണ നല്കിയിരുന്നു.
അപ്പോള് ചില ‘കുടുംബ-രാഷ്ട്രീയക്കാര്’ മറ്റുള്ളവരേക്കാള് സ്വീകാര്യരാണോ? ഒരു ഔപചാരിക ജനാധിപത്യത്തില് ഒരു ‘രാജവംശക്കാരന്’ സ്വയമേവ അസ്വീകാര്യനാണോ? ഒരു കുടുംബത്തില് നിന്ന് വരുന്ന വ്യക്തി മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചാല് അയാള് സ്വീകാര്യനാകുമോ? ഉദാഹരണത്തിന്, ജയ് ഷായുടെ കാര്യത്തില്, ഒരു ശക്തനായ രാഷ്ട്രീയ നേതാവിന്റെ മകന് ക്രിക്കറ്റ് ഭരണകൂടത്തിന് നേതൃത്വം നല്കുന്നത് കൊണ്ട് ഇന്ത്യന് ക്രിക്കറ്റിന് ദോഷമൊന്നും സംഭവിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് വാദിക്കാം; എന്നാല് അതിന്റെ മറുവശവും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാനാകും.
അര്ഹത എന്ന തോന്നലിനപ്പുറം ഒരു ‘കുടുംബ രാഷ്ട്രീയക്കാരന്’ തന്റെ ജോലിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്ന പ്രത്യേക ഗുണങ്ങള് വല്ലതുമുണ്ടോ? സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും ധനകാര്യത്തിന്റെയും ലോകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് കുട്ടികളെ വാര്ട്ടണിലേക്ക് (Wharton) അയക്കുന്ന ആധുനിക ബിസിനസ്സ് കുടുംബങ്ങളെപ്പോലെ രാഷ്ട്രീയ കുടുംബങ്ങള്ക്ക് തങ്ങളുടെ അടുത്ത തലമുറയെ അയക്കാന് പ്രത്യേക ‘സ്കൂളുകള്’ ഒന്നുമില്ല. ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്കും പിന്നീട് സോണിയാ ഗാന്ധിക്കും സംഭവിച്ചതുപോലെ, രാഷ്ട്രീയ പഠനം ഏറ്റവും നന്നായി നടക്കുന്നത് പ്രഭാതഭക്ഷണ മേശയിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. രാഹുല് ഗാന്ധി സ്വയം പഠിച്ചവനാണെന്ന് അവര് അവകാശപ്പെടുന്നു!
എങ്കിലും, ഒരു പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ മകനോ അല്ലെങ്കില് മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ മകളോ അനന്തരവനോ അധികാരത്തിന് (gaddi) മേല് മുന്ഗണനയുണ്ടെന്ന ധാരണ ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങള്ക്കും നല്ല ഭരണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങള്ക്കും വിരുദ്ധമാണ്. ഒരു റിപ്പബ്ലിക്കില് രാഷ്ട്രീയ അധികാരം പ്രയോഗിക്കുന്നതിനുള്ള ഏക നിയമപരമായ ഉറവിടം ജനങ്ങളുടെ സമ്മതമായിരിക്കണം എന്നതാണ് പ്രധാന തടസ്സം; ഒരു റിപ്പബ്ലിക് നൂറുകണക്കിന് കുട്ടി രാജകുടുംബങ്ങള് ചേര്ന്നതല്ല. നൂറുകോടി ജനങ്ങളുള്ള ഒരു രാജ്യം നൂറോളം കുടുംബങ്ങളുടെ പിടിയിലാണെങ്കില് – കുടുംബാധിപത്യത്തിനെതിരെയുള്ള മോദിയുടെ ആക്രോശങ്ങള് നിലനില്ക്കുമ്പോള് തന്നെ – അത് മുരടിപ്പിലേക്കും തകര്ച്ചയിലേക്കും നയിക്കും. പട്നയില് നിന്ന് നമുക്ക് ലഭിച്ചതും അത്തരമൊരു ഓര്മ്മപ്പെടുത്തലാണ്.
Nishant Kumar JDU Bihar Deputy CM rumors, Jay Shah Amit Shah cricket victory celebration, Suneetra Pawar Deputy CM appointment controversy, PM Modi views on dynasty politics 2026, Family politics in New India analysis, Hereditary politics in Indian states, BJP vs Opposition dynasty debate, Political succession in JDU Bihar.
